door Yvonne de Vries

'Kroedwès' is 't Remunjs waord veur 'ne inne kerk gezaegende bössel kruje. Inne res van Limburg kómme ouch anger name veur es 'kroedwès': b.v. kroedwösj, kroedwis.

Op väöl plaatse waas 't traditie óm op of róndj 15 augustus 'ne flinke bössel kruje mit te naeme nao de kèrk en die dao te laote zaegene. Op 15 augustus wurt 't fees van Maria-ten-hemel-opnaeming ('Maria Hemelvaart') gevierd. Vreuger waas det 'ne vrieje daag in Nederlandj, noe neet meer. De traditie is daodoor ouch 'n bietje inne knel gekómme. In Duitslandj is dit nog sjteeds 'ne feesdaag. De traditie vanne kroedwès is bie oos naobers in 't Rienlandj ouch bekind.

't Gebroek haet te make mit de oplevering van de eerste ougs (bów). Gewasse oet deze ougs waerde inne kroedwès verwèrk. De kienjer waerde drop oet gesjtuurd óm de kruje bie-ein te zeumere.

't Gezaegend boeket waerde in 't hoes opgehange. 't Goof besjerming taege allerlei saorte krenkdes en ónheil. Bie ónwaer bieveurbeeld waerde 'n tekske van 't boeket in 't vuur verbrandj, óm besjerming te vraoge taege blikseminsjlaag.

De kroedwès besjteit meistal oet zeve versjillende gewasse. De samesjtèlling versjilt van plaats toet plaats. Mer dao zitte altied twee kaoresaorte in, twee heilzaam kruje, twee kruje óm kwaoj geiste en ónwaer weg te haje, en ein boumvröch. De samesjtèlling kan besjtaon oet: terf, kaore, 'ne notetak (vanne walnoot), aels ('alsem'), reinvaart ('boerenwormkruid'), doezjendblaad en keuninginnekroed. Ouch hómmel- of dónderkroed kan inne kroedwès zitte. In Vinraoj waere dao zelfs nege gewasse in verwèrk: kaore, haver, weit, boerekeul, mangelblaad, haezegerf ('duizendblad'), reindersknöp of reinvaart ('boerenwormkruid') en ouch appele en paere die op 'n sjtekske gesjtaoke waere.

'n Deil vanne gezaegende kroedwès waerde vermink mit 't veevoor, óm ónheil veur 't vee aaf te waere. 'n Anger deil waerde ónger 't daak opgehange es besjerming taege ónwaer