Leef sjriefsters en sjrievers

Leef sjriefsters en sjrievers, bèste alle anger luuj,

V'r höbbe 't mit ós Limburgs plat neet zoeë gemekkelik gehad de lètste tied. Veldeke woert neet de bekindste Nederlander van alle tieje meh grootgrutter Jan Linders. V'r houwe 't kinne weite; mit e sjoeën hollesj woerd neume ze dat "kruideniersmentaliteit". Op't 80 jaorig besjtaonsfieës van Veldeke, dat in Remung gevierd woert, sjproke 5 inleiders hollesj. En Remung haet nog waal zoeë'n sjoeën gevangenis.En wier sjtóng (Hendrik van) Veldeke neet in de Nederlandse canon, gaar nieks van Limburg trouwens.

En dan deit 't ós e hieël groeët plezeer dat zoeëväöl luuj hie bie dizze Veldeke litteratuurpries hun hart in 't plat höbbe oetgesjrieëve; 72 mansluuj en vrouwluuj, zelfs mieë es 't vurrig jaor en daovan waore d'r ouch nog ins 20 die vuur de ieësjte kier mit dege. Alles biejein 114 werke.Weer óngevier ins zoeëväöl mansluuj es vrouwluuj (sjuus wie 't vurrig jaor), 't áántal gedichte waor noe e sjtök minder meh de kwaliteit van de gedichte loog dit jaor e sjtök hoeëger. D'r waore in de gedichte en verhaole neet direk e paar oetsjeters, 't waor mieë in de breidte. D'r houwe d'rin plaatsj van 3 ouch 7 of 8 genomineerd kinne zin, zoeë kort loog 't biejein.

En dan kóm v'r aan 'n belangrieke vraog vuur uch: woeëvuur bèn ich neet genomineerd, wat höb ich verkierd gedaon of wat sjuus neet good genóg ?

-'t Is good dat me in e verhaol get besjrief. Sommige zègke gruuëtsj bie zoeë'n verhaol:" 't is ouch nog ech gebuurd". Ich zou zelf gruuëtsj d'rop zin es ze zagte:" 't is ouch nog zoeë gefantazeerd dat 't ech liek". Kiek, e verhaol mót get toevoge aan de werkelikheid, get d'rbie doeën. Ech gebuurd is vuur de gezèt, dat mieë, is vuur de literatuur. Sjuus wie'n foto van e landsjap en 'n sjilderie daovan. Dat sjilderie gieëf 't mieë, de twieëde laog, de fantazie d'rin. En sommige verhaole en gedichte voge nieks toe aan de werkelikheid qua fantazie, qua taal. Tja, dan wiert me neet genomineerd.

-Sommige luuj laote 't sjilderie van Rembrandt es ganse op zich aaf kómme, mit leech en duuster. Me kint ouch vertèlle dat Rembrandt bie die anatomische lès die rechtse hand d'r bie gesjilderd haet (en dat kins te ouch zieën) want dae miensj dae ze dao aope sjnieje waor 'ne boef dae ze van tevure die rechtse hand aafgehouwe höbbe, wie in de ouw aktes sjteit. Dae oetlèk is waal interessant meh voogt nieks toe aan de sjoeënheid van 't sjilderie, ouch neet welke 3 saorte verf hae gebroekde zoeëdat 't roeëd zoeë sjoeën opvlamde of op welk saort dook hae dat sjilderde. Allenej interessant, meh es g'r dat wit gaot g'r 't sjilderie neet sjoeënder of sjlechter vinge, want 't voogt nieks toe aan de werkelikheid en de sjoeënheid.

Zoeë zint ouch 'n deil dinger in 'n aantal verhaole en gedichte die nieks aan de kwaliteit van de verhaole toevoge, meh waal hieël interessant zint vuur de heemkundevereniging of 'n interessante biedrage op e familiefieëske of vuur de pauze op te völle bie e congres van douve en gehuurgesjtuurde.

-Ich weit 't, de werke zint eur kiendjes. "Mien kiendje"zag de vrouw "dat is miene pauw". En dan huurt me dae kritiek neet zoeë gaer. 't Kiendje haet noeëts "Wat 'n groeëte oere!" en zelfs neet "Wat liek e toch op Pieter van Vollenhoven". Toch is 't ech zoeë: neet alle kiendjes zint aeve sjoeën. Waal aeve leef. Daovuur zint sommige leef kiendjes toch neet genomineerd.

-De versjes bie 'n doeëdeadvertentie zint literair gezieën soms versjrikkelik sjlech, zoeëdats te twieë kier mós griene: ins vuur de doeë en ins vuur wat ze d'rbie sjrieve. Toch zint die reigels bie die advertenties dèk 100 kier zoeë sjoeën es de bèste literair verze van Vondel, Gezelle of Frits Criens. Soms is e kaerske in e kepelke 100 kier zoeë óntroerend es 'n missa solemnis in 'n gothische franse kathedraal. Es gier eur werke houwt ingesjikt nao de jury van 'n buutekampioensjap, houwt g'r allenej 'n ónvoldoende krieëge.

Meh dit is gein buutekampioensjap, geine doeëdeadvertentiepries, gein beoordeiling van welk gedich 't bèste pasde bie die 40 jaorige broelof, meh 'ne literaire pries én in 't plat en dao tèlle anger norme, anger criteria vuur es vuur e vastelaovesleedje, meh waal dezelfde criteria es vuur duutsje literair werke of franse of hollesje.En daovuur zint sommige, wie óntroerend ouch neet vuur dízze pries genomineerd.

En och, wat zouw 't dat g'r 4de of 8ste zeet gewoere, Christine Deutekom verluus ouch ummer van 'n bookvink, en haet 't toch wied gebrach. Es me mer get d'r van opsjtik, volgende kier baeter, volgens 't Zittesj sjpraekwoerd: "es 't kouf verdrónke is, mót de ków opnuuj gedèkt waere". Och, ich dink ouch waal ins es ich 'n operazangeres op de radio huur: ouwieë die is mit de tengels tösje de duur geblieëve; en dan zègke kinners toch dat 't sjoeën en kunst is. Dit ter relativering van dees jury, woeë ich waal 'n hoeég patsj van op höb.

-In sommige gedichte zit nog väöl dwangrijm: Hae zoog kemieële en bezóg kesjtieële. Of zèk ich dan: hae zoog 'n moes en bleef thoes. Me mót zich doer 't rijmwoerd neet laote dwinge woeë me haer geit of wat me zègke wilt. Rijmdwang leidt al gauw tot versjes die good zint vuur Sinterklaos of de poeziealbum. Gelökkig haet de jury geconstateerd dat dae dwangrijm väöl en väöl minder vuurkaom wie 't vurrig jaor; poëzie is d'rop vuuroetgegange.

-Ich zag taege miene kleinzoeën, 3 jaor, "kóm, v'r gónt get moere oetdoeën"."Woeë hange die, opa?" "Die hange neet, die zitte in de grónd". Ich zat de gaffel d'rónger en doe zag hae: "dat zint wortele". "Nei jóng, dat zint gein wortele meh moere" "Opa, dan lieke ze waal vrèkdes väöl op wortele". Ich zèk dat neet óm te laote zieën dat dat menke sjlum is, dat klopt waal, dat sjleit ummer ein generatie uëver, meh óm te laote zieën dat 'n deil luuj vertaalde hollesje wuurd gebroeke, hollandi(ci)sme: wortele in plaatsj van moere, krant vuur gezèt, sjaorsjtein vuur sjouw. 't Geit neet óm ouw wuurd, meh letterlik vertaald oet 't hollesj, soms ganse zinne: Hae sjtook 'm e breefke van 50 Euro toe; wanhoop maakde zich van 'm meister; hae veulde zich neet in sjtaot 'm te woerd te sjtaon; alle geveules waore óm vuurrang aan 't vechte; hae bäökde traone mit tuite. En dat soms 20 kier in ein verhaol. Vreuger kreeg ich in 't opsjtèl dao roeë sjtraepe ónger: germanisme, limburgisme, zes min. Kiek, vier versjtónt 't waal, meh 't is geine letterlik-oet-'t-hollesj-vertaalwedsjtried.

-Wirk hel aan de tekste; sjtraepe is aeve belangriek es sjrieve. Ieëmes sjrieëf: "D'r vole zoeë väöl blaar dat 't waal lieëk dat 't sjnieëde". Baeter zou zin: 't sjnieëde blaar.10 wuurd minder. Dat is aan tekste wirke, 't mót 'n verdichting, 'n verdieking zin, 't water, 't teväöl d'r vanaaf sjödde, zoeëdat uëverblief woeë 't óm geit. Wirk d'raan, sjpaar uchzelf neet, wae zichzelf sjpaart is al gauw 'ne postzieëgel.Laot 't e paar luuj laeze, of gaot nao 'ne sjrieverskrink.

-De mieëste höbbe ouch hel d'raan gewirkt. Soms moos ich mich uëver de erm sjtrieke ómdat de haore rechop waore gaon sjtaon. En dan ouch nog prachtige zinne wie:"de zón aait mich wie floer uëver de erm"of " 't ieësjte leech van de daag kruup uëver 't rendje van gister"of "tösje 't lentegraas wemelt de echo van 't laeve" en zoeë nog väöl mieë. Ich dink aan die verhaole en gedichte die aeve good genomineerd houwe kinne waere, wie " e gesjprek mit Shakespeare; 't filmshot-echtige Rempetempejazz; 't heimwee nao de Turk dae hie mer neet kós aarde; ieëmes dae nao 't verhaol van 'n bling vrouw loesterde; 't tonieëlsjtök van Jimenez vertaald mit Giel Mennes; aafsjied van Krismes; of in droum genaeze". Ich kin d'r gein name bie neume ómdat vier es jury neet weite wae wat sjrief. Die zouwe ouch genomineerd kinne zin, meh oeteindelik zint 't de volgende drie gewoere. In alfabetische volgorde:

Jo Caris mit 't verhaol "toch nog" in 't Mestreechs, 'n saort biecht uëver 'n fout in zien laeve, 'n prachtige monoloog mit e verrassend sjlot.

Annie van Ganzewinkel mit "'t raengeltj, 't zaengeltj" e verhaol in 't Wierts uëver 'ne vader dae mit zien gehandicapt kindj bie häör in de tent op bezeuk kumpt in de raege.

Youp Offermans mit 'n aantal gedichte in 't Kirkräödsj. Prachtige poëzie, neet gemekkelik te laeze, neet ómdat 't kirkräödsj is, meh ómdat gów poëzie noe eimaol gein consumptievoor is.

Vuurdat ich 't woerd gaef aan Lei Pennings, vuurzitter van Veldeke en aan Odile Wolfs gedeputeerde vuur cultuur, die bekind zulle make wae van dees 3 dit jaor de Veldeke literatuurpries haet gewónne, mótte mich e paar dinger nog effe van 't hart.

't Deit ós es jury en de wirkgroep Veldeke literair e hieél groeët plezeer dat d'r 4 luuj mitdege tösje de 14 en 20 jaor. En neet zoeëmer 4, meh 4 mit talent. Dat wool de jury gaer gezag höbbe. Wier numme Hettie Jacobs-Wiermans en Jo Wijnen aafsjied es jurylid. Op 'n anger plaatsj zal dao mieë uëver gezag waere, meh zie höbbe mich neet allein mit hunne deskundige kiek op de werke meh ouch es miensj väöl gelierd. Bedankt.

En vuural gier, sjrievers en sjriefsters bedankt, 't góng örges uëver. De oerthema's blieve 'tzelfde: leefde, leid, gebaore waere, doeëd gaon. Allein de prins woeë 't maeteke van druimt kumpt in 2006 neet op 't wit paerd meh op 't skatebord. Meh häör verlange blief 'tzelfde, zien kómst ouch. Bedankt dat g'r ós in eur hart loot kieke, mit al zien sjoeënheid, al zien sjpas en mit al eur lidteikes. Sommige dinger kómme pas aan 't leech es 't duuster is gewaes. Me kint neet klappe mit ein hand, gein aete kuje mit eine tand, op ein bein kint me neet sjtaon, meh soms is ein woerd vuur sjrievers genóg: bedankt.

Colla Bemelmans
Vuurzitter jury Veldeke Literatuurpries 2006

12-11-2006