Veldeke is d’r gruuts op tot veer Theo Bovens, de veurmaolege gouverneur vaan de provincie Limburg, euze besjermhier mage neume. Heer aonvaardde dat besjermhiersjap tijdens de Zjubeleiaovend bij gelegenheid vaan ‘t 90-jaoreg bestoon vaan de vereineging op 21 fibberwarie 2016 in de Oranjerie in Remund. Veer geve hei de touwspraok weer die heer bij die gelegenheid oetspraok:<\/p>\n
Dames en Hiere,<\/em><\/p>\n Besjermhier zien vaan Veldeke, iech vin \u2018t \u2019n groet veurrech !<\/p>\n Neet in de l\u00e8ste plaots umtot iech heim\u00e8t in de vootspore maag trejje vaan de groete Jo Hansen zaoleger, wie\u2019t geer w\u00e8t \u2018ne icoon es \u2019t um de Limburgse cultuur en taol geit.\u00a0Tot iech dee maag opvolge, zeen iech euvereges neet es \u2019n verdeenste vaan miech persoenlek, noch vaan mien ambt es Gouverneur vaan (Wes-)Limburg.<\/p>\n Nein, dat is feitelek de verdeenste vaan mien ma en miene pa. Want zie waoren \u2019t die \u2019t miech lierde spreke. Zie waoren \u2019t die \u2019t miech lierde sjrieve. Zie waore \u2019t die \u2019t miech lierde waardere, devaan lete hawwe. En daan mein iech: hawwe vaan mien moojertaol; d\u2019n moojertaol is miestal de taol vaan de plaots boe me gebore is. En mesjiens h\u00f6b geer dat al kinne thoes bringe: bij miech is dat \u2019t Mestreechs.<\/p>\n Hawwe vaan d\u2019n eige taol, verknoch zien aon d\u2019n geboorteplaots, en e bitteke oonger\u00f6sheid euver de towkoms, maakde tot iech in 1992, same m\u00e8t miene kompaan Ralph Leenders, es gemeinteraodslid \u2018ne kleine nota sjreef oonder d\u2019n titel \u201cInvestere in Mestreech\u201d. Dao-in doge veer veurst\u00e8lle, zoewie:<\/p>\n Iech weet \u2018t: \u2019t st\u00e8lt niks veur in vergelieking m\u00e8t wat Jo Hansen heet beteikent veur \u2019t behaajd vaan eus taol en cultuur. Es Mestreechteneer vaan geboorte bin iech netuurlek vaan nature zoegezag besjeie gen\u00f3g um dat tow te geve. Meh tien jaor nao 1992 m\u00f3ch iech constatere tot: de twietaolegheid vaan de straotnaome, te beginne bij die wat in de Mestreechse en Nederlandse Taol aanders zien, in Mestreech is gerealiseerd; tot in 1998 \u2019t stadsbestuur es ierste euverheidsorgaan in Limburg de Mestreechter grammatica en\u00a0spelling heet erkind, en tot beveurbeeld ouch \u2019t Mestreechs Volksleed die erkinning kraog.\u00a0En d\u00e8ks weure noe beuk euver de Mestreechse historie en taol gratis aon alle sjaole ter besjikking gest\u00e8ld, en besteit euze bibliotheek C\u00e9ramique, same m\u00e8t de Veldeke-krink euvereges, regelmaoteg aondach aon zake die \u2019t Mestreechs betreffe.<\/p>\n Dames en Hiere,<\/p>\n Negenteg jaor weurt Veldeke dit jaor. Maag iech uuch, en miechzelf ouch, dao allemaol vaan harte m\u00e8t felicitere?! En dat viere veer daan ouch nog op 21 februari, \u2018nen zier symbolische daag, want de 21e februari is door de UNESCO oetgerope tot Internationale Moedertaaldag, d\u2019n daag dee de taolkundege en culturele diversiteit viert! Kin \u2019t towpasseleker?<\/p>\n Negenteg jaor geleie dus. In \u2018nen tied tot \u2019t zelfbewustzien vaan Limburg mier en mier greuide; eigelek e bitteke te vergelieke m\u00e8t d\u2019n tied vaan noe. D\u2019n tied vaan noe, boe-in iech gere \u2013 zeker in Den Haag \u2013 beweer tot Limburg Nederland groeter maak. En dat is get wat mekelek is um te bewere, umtot Limburg \u2019t vendaog d\u2019n daag good deit. Veer zien economisch gezeen zeker gein naokuimerke mie; m\u00e8t de op Zieland nao liegste\u00a0werkloosheidsciefers vaan Nederland; Veer zien ein vaan de innovatiefste, en Veer zien de mies internationale provincie vaan eus land. Um mer \u2018ns get te neume. Meh ouch toen \u2013 in d\u2019n tied tot de Vereineging Veldeke \u2019t levesleech zaog \u2013 had Limburg voldoende\u00a0aonleiing um st\u00f6kke zekerder es daoveur in z\u2019n sjeun te goon stoon. In deen tied greujde Limburg jummers oet tot de kachel vaan Nederland, l\u00e8tterlek en feguurlek. \u2019t Maakde de ierste succesvolle transitie door vaan \u2019n erm agrarisch gebied naor \u2018n modern industri\u00ebel\u00a0gebied, noe ouch boete de industriestei vaan de 19e iew. En \u2019t had m\u00e8t Charles Ruys de Beerenbrouck de jongste en ierste katholieke premier vaan Nederland gelieverd.<\/p>\n En de vergelieking geit weier want Limburg had in deen tied douch \u2018ne gouverneur m\u00e8t \u2013 toen veurluipeg de l\u00e8ste \u2013 knievel, naomelek Van H\u00f6vell tot Westerflier. En netuurlek spraok dat zelfbewustzien, dames en hiere, ouch oet de opriechting vaan Veldeke, \u2019n vereineging die vaan toen aof de culturele riekdom vaan eus dialekte zow besjerme, zow koestere.\u00a0Koestere en besjerme. Op de ierste plaots tege dat \u201cvoortdringende Hollandsch\u201d. \u2019t Hollands wat daoveur amper gesproke woort, meh noe al zoe\u2019n 20 jaor m\u00e8tkaom m\u00e8t de v\u00e4\u00f6le neet-Limburgers die hei naortow kaome vaanwege de transitie naor veural de moderne mijnindustrie.<\/p>\n Boem\u00e8t ouch de z\u00f6rge kaome, want de dialeksprekende Limburger woort zoe es vaanzelf gedw\u00f3nge Hollands te goon spreke in d\u2019n umgaangk m\u00e8t neet-Limburgers. D\u2019r waore zelfs toen al Limburgse kinder veur wee \u2019t dialek neet langer de moojertaol waor. Kinder, die\u00a0al in hun vreugste kinderjaore \u2019t Hollandsch vaan \u2018Moessie\u2019 en \u2018Pappie\u2019 naozagte, zoe stoond \u2019t in die daog in de Limburgse gez\u00e8tte te leze. En daotege kaom Veldeke dus in \u2019t geweer. Want: “\u2026 de eigen zeden en eigen taal zijn het kostbaarste bezit van een volk. Limburg moet dat koesteren\u00a0om de \u2018eigen zeer hoogstaande cultuur\u2019 te behouden. Onze beschaving is immers de oudste van\u00a0Nederland\u2026\u201d\u00a0En:\u00a0\u201cAls Limburg zijn taal verliest, is het het oude Limburg niet meer. De taal die gevormd is\u00a0overeenkomstig de behoefte der Limburgse volksziel\u201d.<\/p>\n Zoe kl\u00f3nke toen de motivaties vaan de stiechters. Sjoen motivaties es geer \u2019t miech vraog, die, dink iech, ouch zier typerend zien veur dat greujend zelfbewustzien vaan deen tied, wat iech uuch al expliceerde. Zeker es geer ouch nog \u2018ns bedink tot \u201chet oude Limburg\u201d boe euver gesproke woort, nog neet \u2018ns zoe aajd waor.\u00a0Geografisch staatkundeg gezeen waor \u2019t Nederlands Limburg, dat gev\u00f6rmp woort in 1839, dus zelf nog gein 90 jaor aajd. Es normale Nederlandse provincie waor \u2019t sinds 1867 zelfs pas \u2019n klein 60 jaor aajd in 1926. Terwijl \u2019t ech bij Nederland w\u00e8lle hure vaan nog v\u00e4\u00f6l jongere daotum waor. Dao waor feitelek nog gein 10 jaor spraoke vaan. Wie veer jummers nao d\u2019n Ierste Wereldoorlog ech neet mie op de Belsje avances in wowwe goon. De verklaoring veur dat \u2018oude gevoel\u2019 ligk mesjiens daan ouch sjus in die taol die wat Veldeke 90 jaor\u00a0geleie zoe gere m\u00e8t ziel en zaolegheid wow goon besjerme.<\/p>\n Want al waor \u2019t huidege Limburg vreuger veural \u2019n staotkundege lappedeke, \u2019t waor wel altied \u2019n lappedeke boe \u2019t spreke vaan \u2019n verwant dialek vaan \u2018hoog tot laag\u2019 \u2018n gemeinsjappelek kinmerk waor. Neet dat dialek zelf \u2013 d\u2019r besteit jummers gei Limburgs zoewie \u2019t Fries besteit \u2013 meh \u2019t spreke vaan \u2019n dialek, waor de groetste gemeine deiler. Zelfs al hoonderde jaore veur veer es Limburg gebore woorte.\u00a0Neet veur niks lete de opriechters vaan Veldeke de naom Veldeke ouch \u2019n aofkorting zien vaan: Voor Elk Limburgs Dialect Een Krachtige Eenheid. Veldeke brach daom\u00e8t vaanaof \u2019t ierste begin \u2019n ode aon euze versjeienheid. \u2019t G\u00f3ng jummers:\u00a0\u201com de beoefening en het in stand houden der Limburgsche dialecten in zeer breeden zin, niet enkel plaatselijk, maar gewestelijk en zelfs in de toekomst aanraking zoekend met de aanverwante dialecten als vallen deze buiten de enge grenzen van het Staatkundig Nederlands Limburg\u201d.<\/p>\n Zoe lete de opriechters \u2019t um \u201creden van practischen aard\u201d in \u2018t \u201coffici\u00ebel Nederlandsch\u201d opteikene in \u2019t Limburgs Dagblad vaan zaoterdag 13 miert 1926. Meh in \u2019t dialek of neet, deze formulering gief sjoen aon tot Veldeke en \u2019t DNA vaan eus provincie exact samevalle in \u2019t euver grenze eweg zeuke vaan verbindinge. En tot Veldeke mesjiens ouch euze groetste krach bloet l\u00e8gk: eus ein zien in versjeienheid, boe-in veer ederein \u2019t eigene gunne.<\/p>\n Meh, dames en hiere, es oet \u2019t eigene vaan Limburg \u2013 \u2019t spreke vaan \u2019n eige dialek oongeach de sociale klasse \u2013 zoe\u2019n geweldege krach sprik, boerum blieve veer \u2019t daan \u201cplat praote\u201d neume? Iech weet netuurlek ouch tot \u2019t etymologisch neet verkierd is. Want \u201cplat\u201d kump plat gezach vaan \u2019t oondersjeid t\u00f6sse \u2018t Hoog-Duits en \u2019t Neder-Duits. \u2019t Hoeg-Duits dat in de heuvels en de berge woort gesproke, en \u2019t Lieg-Duits vaan \u2019t platte neder-land. Meh los vaan \u2019t feit tot Limburg \u2019t hoegste ligk binne Nederland, vin iech persoenlek de banale \u2013 wieneg erudiete \u2013 sfeer dee \u2019t woort \u2018plat\u2019 opreup bij ganse volksstamme landgenote, neet ech \u00a0thoes hure bij wat zoe\u2019n hoeg good is: \u2019n hoeg Limburgs good.<\/p>\n Es Mestreechteneer h\u00f6b iech d\u2019r mesjiens \u2019t minste las vaan, want veer mojle gei plat, meh spreke de Mestreechter Taol. Meh ouch es eure nuie besjermhier veul iech miech neet allein stoon in dees opvatting. Ouch de stiechters spraoke al in 1926: \u201cwe schamen ons niet meer voor de eigen taal, al heet die dan ook het \u201cplat\u201d, een naam die zo onrechtvaardig mogelijk is\u201d. Meh iech voolt miech pas ech comfortabel wie iech oontd\u00e8kde tot ouch miene \u00a0veurgenger Jo Hansen zaoleger \u201cplat\u201d \u2019n vervelend woord voont. \u2019t Doog volges h\u00e4\u00f6m v\u00e4\u00f6l lui dinke tot \u2019t plat zow zien um dialek te spreke. En dat terwijl heer meinde tot \u2019t dialek pertinent neet oonder hoofde te doen aon \u2019n cultuurtaol.<\/p>\n Sterker nog \u2013 zoe betoogde heer \u2013 \u2018t woord \u2018dialect\u2019 kaom vaan \u2019t Griekse \u2018dialegomai\u2019 wat \u2018spreke\u2019 beteikent. \u2019t Woord dialek beteikent dus niks aanders es taol. In dit geval de \u00a0oorspr\u00f3nkeleke taol vaan \u2019n gewes (oet: Het Recht van het Limburgs, Jo Hanssen 1947, p.8).<\/p>\n Dames en hiere, iech w\u00e8l miene veurgenger dao gere in volge. Mesjiens w\u00e8l iech zelfs e stepke weier goon, en uuch veurst\u00e8lle um \u2019t spreke in \u2019t dialek vaanaof noe \u201choeg praote\u201d te goon neume. Wie daan ouch, iech zeen \u2019t es \u2019n echte ier um es eure besjermhier \u2019t dialek, de Limburgse Taol, \u2019t spreke vaan \u2019t dialek, \u2019t hoeg praote, zier hoeg te hawwe. Zoe veul iech miech plezereg verpliech aon mien awwers, Aon miene veurgenger Jo Hansen, Jao, aon gans Limburg !<\/p>\n Iech h\u00f6b gezag.<\/p>\n Theo Bovens, besjermhier vaan Veldeke Limburg<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Veldeke is d’r gruuts op tot veer Theo Bovens, de veurmaolege gouverneur vaan de provincie Limburg, euze besjermhier mage neume. Heer aonvaardde dat besjermhiersjap tijdens de Zjubeleiaovend bij gelegenheid vaan ‘t 90-jaoreg bestoon vaan de vereineging op 21 fibberwarie 2016 in de Oranjerie in Remund. Veer geve hei de touwspraok weer die heer bij die […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"parent":774,"menu_order":3,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"class_list":["post-13087","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n\n