Ós Modesjtaal, column van John Hertogh, Mei 2026
Ein rubriek euver ’t gebroek van Ós Modesjtaal, dialek & plat, door John Hertogh oet Zitterd, 6e jaorgank – mei2026 nr. 78
Mei, bluijmaondj, meiboum, herdènkingsmaondj, meivakans.
Maius (Latien), Mai (Dutsj en Frans), May (Èngelsj), Maj (Deens, Noors, Zweeds), Mayo (Sjpaans), Maio (Portugees), Maggio (Italiaans), Mayis (Turks) of Toukokuu (Fins). Allenej name veur mei. Dèks wurt verweze nao de lente: Primo vere (Lat), Frühling (D), Spring (Eng), Printemps (Fr), Primavera ( It, Sp & Port), Ilikbahar (Tu) of Kevät (Fins).
Waarsjienlik kump ’t woord lente van lentinmanoth (1050) of leinten (1240) en wurt in verbandj gebrach mit ’t lenge van de daag en ’t verlange nao ’t veurjaor.
In Zitterd zag me vruiger de oethawt en in Remunj oetergaonstied. Me zaet ouch vrui(g)jaor en natuurlik veurjaor. De meikever wurt ouch waal mölder, möldeneer, meikevert, groond-zuker of kappesiender genuimp. En taege ein sering zaet me nog ummer meibloum.
De meiboum is ein symbool veur vruchbaarheid en wurt dèks opgerich róndj 1 mei. Veural in Zuid-Limburg, in Mergraote, Noorbik, Mheer, Bannelt, Eckelder en Valkeberg wurt dees traditie in ere gehawte.
Euver bloume en beeskes in mei. Óngeveer 1000 jaor v.Chr. wós me al dat insekte op seyck aafkoume, dat wees op get waat veural veurkoum bie luuj mit sjteinzjwaere (sjteinpuiste). Róndj pisbloume, die ouch gawstónge, kèttebloume of paesjbloume waere genuimp, vintj me ouch dèks aomzeike, oftewaal zeikwurme (miere). In ’t woord zeikwórm sjteit zeik veur ’t mierezoer. Of die insekte ouch op pispötjes (akkerwinde) zitte weit ich neit…
Piskieker en kèttebloume. ‘ne Piskieker of pisdokter waar ein beroep, te vergelieke mit ‘ne kwakzalver. Daen ‘dokter’ koosj oet de mörgeseyck (ochtendurine) opmake, waafer krenkde emes haw. Dae kreeg dan metein ein millesien daoveur. Ouch koosj hae aan de kleur en geur zeen en ruke of ’n vrouw in ómsjtenj (verwachting) waar!
Pès de volgende maondj. Mit de kómplimènte, John Hertogh.
Reacties: johnhertogh@gmail.com